Lạc nội mạc tử cung — bệnh bị chậm chẩn đoán nhiều năm

Đau bụng kinh dữ bị coi là chuyện phải chịu, nên bệnh này thường được chẩn đoán sau nhiều năm. Và nó là một nguyên nhân hiếm muộn khá thường gặp.

Bệnh này là gì

• Mô giống niêm mạc tử cung xuất hiện ở ngoài buồng tử cung
• Nó cũng phản ứng theo chu kỳ nội tiết
• Nên gây viêm và chảy máu tại chỗ đó
• Lặp lại mỗi chu kỳ trong nhiều năm
• Dần dần gây dính và tổn thương

Mục thứ tư giải thích vì sao bệnh nặng dần theo thời gian, và vì sao chẩn đoán sớm có giá trị.

Dấu hiệu gợi ý

• Đau bụng kinh dữ, ảnh hưởng sinh hoạt
• Đau tăng dần qua các năm
• Đau khi quan hệ
• Đau vùng chậu ngoài kỳ kinh
• Đau khi đi ngoài hoặc đi tiểu trong kỳ kinh

Mục thứ năm là dấu hiệu khá đặc trưng mà ít ai nghĩ tới việc kể cho bác sĩ.

Vì sao bệnh này chậm chẩn đoán

• Đau bụng kinh bị coi là chuyện phải chịu
• Cả người bệnh cũng nghĩ vậy
• Người xung quanh cũng nói vậy
• Siêu âm không thấy hết tổn thương
• Nên nhiều năm mới được gọi tên

Mục thứ hai là cơ chế làm chậm chính, và nó nằm ở nhận thức chứ không ở kỹ thuật.

Mức đau không tỷ lệ với mức bệnh

• Có người tổn thương ít mà đau rất nhiều
• Có người tổn thương nhiều mà ít đau
• Nên không suy mức bệnh từ mức đau
• Và không suy ngược lại
• Có người phát hiện khi đi khám hiếm muộn mà không hề đau

Mục cuối là tình huống đáng biết: có trường hợp không có triệu chứng nào và chỉ phát hiện khi tìm nguyên nhân hiếm muộn.

Gây hiếm muộn bằng cách nào

• Gây dính làm biến dạng vùng chậu
• Ảnh hưởng vòi trứng và việc bắt trứng
• Tạo môi trường viêm không thuận lợi
• Khi tạo nang trong buồng trứng thì có thể ảnh hưởng dự trữ
• Nhiều cơ chế cùng lúc

Mục cuối là lý do bệnh này khó xử lý bằng một can thiệp duy nhất.

Chẩn đoán thế nào

• Hỏi bệnh kỹ về mô thức đau
• Khám vùng chậu
• Siêu âm đường âm đạo
• Có khi chụp từ trường vùng chậu
• Nội soi ổ bụng là cách thấy trực tiếp

Mục đầu quan trọng hơn người ta nghĩ, và nó là lý do nên ghi lại mô thức đau trước khi đi khám.

Vì sao không nội soi cho mọi người

• Nó là thủ thuật có gây mê
• Có rủi ro như mọi thủ thuật
• Nhiều trường hợp chẩn đoán được trên lâm sàng và hình ảnh
• Điều trị có thể bắt đầu mà không cần nội soi
• Bác sĩ chỉ định khi thật cần

Mục thứ tư là thay đổi trong cách làm hiện nay so với trước, và nó tránh được nhiều thủ thuật.

Nang lạc nội mạc ở buồng trứng

• Là dạng thấy được trên siêu âm
• Có đặc điểm hình ảnh riêng
• Có thể ảnh hưởng dự trữ buồng trứng
• Mổ lấy nang cũng có thể ảnh hưởng dự trữ
• Nên quyết định mổ hay không cần cân nhắc kỹ

Mục thứ tư là chỗ khó nhất: cả để lại và lấy đi đều có cái giá, nên phải cân theo từng người.

Mổ hay làm thụ tinh ống nghiệm

• Không có câu trả lời chung
• Phụ thuộc mức độ tổn thương
• Phụ thuộc tuổi và dự trữ buồng trứng
• Phụ thuộc có đau nhiều hay không
• Và phụ thuộc kết quả của phía nam

Mục cuối hay bị quên: nếu phía nam cũng có vấn đề thì cân nhắc đổi hẳn.

Khi nào mổ có lợi rõ hơn

• Khi đau nhiều ảnh hưởng chất lượng sống
• Khi có dính nhiều gây biến dạng
• Khi cần lấy mẫu để chẩn đoán
• Khi các hướng khác không hiệu quả
• Cần nơi có kinh nghiệm về bệnh này

Mục cuối rất quan trọng với bệnh này, vì mổ lạc nội mạc là phẫu thuật khó và phụ thuộc kinh nghiệm.

Điều trị đau và điều trị hiếm muộn khác nhau

• Thuốc điều trị đau thường ức chế nội tiết
• Nên chúng không dùng được khi đang muốn có thai
• Hai mục tiêu cần hai kế hoạch khác nhau
• Bác sĩ sắp thứ tự theo ưu tiên của mình
• Nói rõ ưu tiên hiện tại của mình là gì

Mục thứ hai là điều rất nhiều người không biết, và nó giải thích vì sao phác đồ đổi khi bắt đầu tìm con.

Cái làm được cho phần đau

• Chườm ấm
• Vận động đều trong mức chịu được
• Ghi nhật ký đau để thấy mô thức
• Bàn với bác sĩ về thuốc phù hợp với giai đoạn hiện tại
• Có chuyên khoa về đau vùng chậu ở một số nơi

Mục thứ ba giúp cả việc điều trị: mô thức đau theo chu kỳ là dữ liệu bác sĩ dùng được.

Chỗ này trên bản đồ

• Đây là nguyên nhân hay bị chậm chẩn đoán nhiều năm
• Mô thức đau là dấu hiệu chính, nên phải kể rõ
• Mức đau không nói được mức bệnh
• Quyết định mổ hay không phải cân theo từng người
• Bước sau là bàn cùng bác sĩ theo cả hai phía kết quả

Mục thứ tư là điều đáng nhớ: đây là nhóm mà lời khuyên nghe được từ người khác ít áp được nhất.

Câu hỏi thường gặp