Xét nghiệm đơn giản nhất trong cả bộ, mà lại loại trừ được một phần ba khả năng. Và một kết quả xấu đơn lẻ chưa phải kết luận.
Vì sao xét nghiệm này làm trước
- Đơn giản, không thủ thuật, không đau
- Chi phí thấp so với các xét nghiệm khác
- Kết quả nhanh
- Loại trừ được một phần ba khả năng
- Không phụ thuộc ngày trong chu kỳ của ai
Mục thứ năm là lợi thế thực tế: nó làm được ngay mà không phải chờ lịch nào cả.
Chuẩn bị trước khi lấy mẫu
- Không xuất tinh trong khoảng ngày được dặn
- Thường là hai tới bảy ngày
- Không ít hơn và cũng không nhiều hơn khoảng đó
- Lấy mẫu theo đúng hướng dẫn của nơi làm
- Đưa mẫu tới trong thời gian quy định
Mục thứ ba đáng lưu ý: để quá lâu cũng làm kết quả lệch, không chỉ quá ngắn.
Những thứ phải nói với nơi làm
- Vừa bị sốt trong hai ba tháng gần đây
- Đang dùng thuốc gì, gồm cả thuốc tăng cơ
- Đang dùng thực phẩm bổ sung hay thuốc nam
- Mới khỏi bệnh hoặc mới phẫu thuật
- Nghề có tiếp xúc nhiệt cao hoặc hoá chất
Mục đầu rất quan trọng vì một đợt sốt ảnh hưởng kết quả trong nhiều tuần sau đó.
Tờ kết quả gồm những gì
- Thể tích mẫu
- Mật độ tinh trùng trong một đơn vị
- Tổng số tinh trùng trong mẫu
- Tỷ lệ di động và cách di động
- Tỷ lệ hình dạng bình thường
Mục thứ ba đáng để ý vì mật độ thấp mà thể tích lớn có thể cho tổng số vẫn đủ.
Các thông số khác trên tờ
- Độ pH
- Bạch cầu trong mẫu
- Thời gian ly giải
- Có kết dính hay không
- Mỗi thông số gợi ý một hướng khác nhau
Mục thứ hai nếu cao thì gợi ý viêm, và đó là thứ có cách xử lý cụ thể.
Mật độ và tổng số — hai con số khác nhau
- Mật độ là số trong một đơn vị thể tích
- Tổng số là mật độ nhân thể tích
- Hai con số có thể lệch nhau về ý nghĩa
- Bác sĩ đọc cả hai
- Nên đừng chỉ nhìn một dòng
Mục thứ ba là chỗ dễ tự đánh giá sai nhất khi người bệnh tự đọc tờ kết quả.
Độ di động
- Tỷ lệ tinh trùng di động
- Trong đó tỷ lệ di động tiến tới
- Di động tiến tới là phần quan trọng hơn
- Bị ảnh hưởng nếu mẫu để lâu trước khi soi
- Nên thời gian đưa mẫu tới rất quan trọng
Mục thứ năm là lý do phải theo đúng hướng dẫn, vì chỉ số này rất nhạy với thời gian.
Hình dạng tinh trùng
- Tỷ lệ hình dạng bình thường thường thấp hơn người ta tưởng
- Đó là chuyện bình thường, không phải bất thường
- Ngưỡng của chỉ số này khác các chỉ số khác
- Nên đừng so với cảm nhận thông thường
- Bác sĩ đọc theo ngưỡng chuẩn
Mục thứ nhất và thứ hai cần đọc cùng nhau, vì con số này hay làm người bệnh hoảng không đáng.
Vì sao phải làm lại lần hai
- Kết quả dao động khá nhiều ở cùng một người
- Sốt, thuốc, căng thẳng đều ảnh hưởng
- Khoảng cách từ lần trước cũng ảnh hưởng
- Nên một kết quả bất thường đơn lẻ chưa phải kết luận
- Thường làm lại sau một khoảng theo chỉ định
Mục thứ tư là điều quan trọng nhất trong bài, và nó tránh được rất nhiều lo lắng không cần.
Khi hai lần đều bất thường
- Khi đó mới coi là có vấn đề cần đánh giá
- Bác sĩ nam học xem tiếp
- Có thể làm thêm xét nghiệm nội tiết
- Có thể siêu âm vùng bìu
- Có nguyên nhân điều trị được
Mục cuối là tin nên nghe: nhiều nguyên nhân phía nam có cách xử lý, không phải điểm dừng.
Các dạng bất thường và hướng tương ứng
- Mật độ thấp có hướng riêng
- Di động kém có hướng riêng
- Không có tinh trùng trong mẫu là tình huống khác hẳn
- Tình huống đó cần đánh giá chuyên sâu
- Và vẫn có hướng đi trong nhiều trường hợp
Mục thứ năm cần nói rõ vì tình huống ở mục thứ ba nghe như hết đường, mà thực tế không phải vậy.
Cái làm được để cải thiện
- Bỏ thuốc lá
- Giảm rượu
- Dừng thuốc tăng cơ nếu đang dùng, sau khi hỏi bác sĩ
- Về cân nặng hợp lý
- Tránh nhiệt cao kéo dài ở vùng đó
Mục thứ ba có ảnh hưởng rõ nhất trong danh sách, nhưng phải dừng theo hướng dẫn chứ không tự dừng.
Đừng tự mua thuốc bổ theo quảng cáo
- Nhiều sản phẩm hứa tăng chất lượng tinh trùng
- Bằng chứng cho phần lớn trong đó yếu
- Có thứ ảnh hưởng nội tiết hoặc gan
- Nói với bác sĩ về mọi thứ đang dùng
- Cải thiện lối sống có bằng chứng tốt hơn
Mục thứ ba là rủi ro thật, và nó là lý do phải kể ra dù đó chỉ là thực phẩm bổ sung.
Chỗ này trên bản đồ
- Đây là xét nghiệm đầu tiên nên làm của phía nam
- Một lần bất thường chưa kết luận, làm lại lần hai
- Hai lần bất thường thì chuyển nam học đánh giá
- Kết quả này ảnh hưởng tới mức can thiệp sẽ bàn về sau
- Bước song song là bộ xét nghiệm của phía nữ
Mục thứ tư là lý do nên làm sớm: kết quả này đổi cả hướng bàn ở các lô sau.
Câu hỏi thường gặp
Tinh dịch đồ đo những gì?
Thể tích, mật độ tinh trùng, tổng số tinh trùng, tỷ lệ di động và cách di động, tỷ lệ hình dạng bình thường, và một số thông số khác như độ pH và bạch cầu. Mỗi thông số nói một chuyện khác nhau.
Vì sao phải làm lại lần hai?
Vì kết quả dao động khá nhiều giữa các lần ở cùng một người, do sốt, thuốc, căng thẳng hay khoảng cách lần trước. Nên một kết quả bất thường đơn lẻ chưa phải kết luận và thường được làm lại sau một khoảng.
Cần chuẩn bị gì trước khi lấy mẫu?
Không xuất tinh trong khoảng ngày được dặn, thường là hai tới bảy ngày. Nói rõ nếu vừa bị sốt trong hai ba tháng gần đây, và nói rõ mọi thuốc đang dùng gồm cả thuốc tăng cơ.
Kết quả bất thường thì nghĩa là gì?
Có nhiều mức và nhiều dạng bất thường khác nhau, và nhiều nguyên nhân xử lý được. Nó cũng không có nghĩa là không thể có con — nhiều hướng can thiệp được thiết kế cho chính tình huống đó.